Forum on STEM Education Center: การพัฒนาทักษะครูด้วยการ Re-Skill, Up-Skill, New Skill สู่การจัดการเรียนรู้ STEM ที่เน้นกระบวนการแก้ปัญหา ณ พื้นที่นวัตกรรมศรีสะเกษ

ศูนย์วิจัยคณิตศาสตรศึกษาภายใต้ศูนย์รวมผู้เชี่ยวชาญเพื่อการปฏิรูปการศึกษาไทย ร่วมขับเคลื่อนคุณภาพการศึกษา ลดความเหลื่อมล้ำในการเรียนรู้ และเสริมสร้างเครือข่ายการพัฒนาวิชาชีพครู ณ พื้นที่นวัตกรรมศรีสะเกษ
เมื่อวันที่ 16 – 17 มิถุนายน 2569 ศูนย์วิจัยคณิตศาสตรศึกษา ภายใต้ศูนย์รวมผู้เชี่ยวชาญเพื่อการปฏิรูปการศึกษาไทย ร่วมกับมูลนิธิการศึกษาเพื่อการพัฒนาทักษะการคิด สมาคมคณิตศาสตรศึกษา (ประเทศไทย) นำทีมร่วมขับเคลื่อนคุณภาพการศึกษา ลดความเหลื่อมล้ำในการเรียนรู้ และเสริมสร้างเครือข่ายการพัฒนาวิชาชีพครู นำโดย รองศาสตราจารย์ ดร.ไมตรี อินทร์ประสิทธิ์ รองหัวหน้าศูนย์รวมผู้เชี่ยวชาญเพื่อการปฏิรูปการศึกษาไทย ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.นฤมล ช่างศรี หัวหน้า KKU STEM Education Center และผู้อำนวยการศูนย์วิจัยคณิตศาสตรศึกษา อาจารย์ ดร.อาริยา สุริยนต์ หัวหน้า NPU STEM Education Center พร้อมด้วยคณาจารย์เครือข่ายสมาคมคณิตศาสตรศึกษา และนักวิจัย ร่วมจัดการอบรมเชิงปฏิบัติการ “การพัฒนาทักษะครูด้วยการ Re-Skill, Up-Skill, New Skill สู่การจัดการเรียนรู้ STEM ที่เน้นกระบวนการแก้ปัญหา” ในพื้นที่นวัตกรรมการศึกษาศรีสะเกษ ณ โรงเรียนภูสิงห์ประชาเสริมวิทย์ อำเภอภูสิงห์ และโรงเรียนบ้านรุงสมบูรณ์ อำเภอกันทรลักษณ์ จังหวัดศรีสะเกษ
การอบรมครั้งนี้มีผู้เข้าร่วมประกอบด้วยผู้บริหาร คณะครู และบุคลากรทางการศึกษาจากโรงเรียนเครือข่ายที่ขับเคลื่อนนวัตกรรมการศึกษาชั้นเรียนด้วยวิธีการแบบเปิด (Transformative Lesson Study incorporating Open Approach: TLSOA) ในพื้นที่นวัตกรรมศรีสะเกษ จำนวน 7 โรงเรียน ได้แก่ โรงเรียนบ้านรุงสมบูรณ์ โรงเรียนบ้านโนนแสนคำหนองศาลาศรีสะอาด โรงเรียนบ้านโนนคูณ โรงเรียนภูสิงห์ประชาเสริมวิทย์ โรงเรียนเกษตรประชาตาทวด โรงเรียนบ้านโพนข่า (วินิตวิทยาคาร) และโรงเรียนตะดอบวิทยา
ในช่วงแรกของการอบรมเชิงปฏิบัติการ ได้รับเกียรติจากรองศาสตราจารย์ ดร.ไมตรี อินทร์ประสิทธิ์ บรรยายพิเศษในหัวข้อ “การพัฒนาทักษะครูด้วยการ Re-Skill, Up-Skill, New Skill สู่การจัดการเรียนรู้ STEM ที่เน้นกระบวนการแก้ปัญหา” โดยเน้นย้ำแนวคิดสำคัญของ STEM Learning ว่า การบูรณาการ STEM ไม่ใช่การจัดการเรียนรู้ที่แยกองค์ความรู้ทางวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี วิศวกรรมศาสตร์ และคณิตศาสตร์ออกจากกันเพื่อให้ผู้เรียนนำความรู้เหล่านั้นไปบูรณาการประยุกต์ใช้ความรู้เองในอนาคต แต่เป็นการออกแบบสถานการณ์ปัญหาที่เชื่อมโยงกับชีวิตจริงให้เกิดขึ้นในชั้นเรียน เพื่อเปิดโอกาสให้นักเรียนได้เรียนรู้ และพัฒนาทักษะการคิด การแก้ปัญหาผ่านการลงมือปฏิบัติ การสื่อสาร และการให้เหตุผลร่วมกันตั้งแต่ในห้องเรียน นอกจากนี้ ท่านยังได้ร่วมเป็นผู้เชี่ยวชาญในการสะท้อนผลชั้นเรียนทั้งสองชั้นเรียนอีกด้วย
ภายใต้การอบรมครั้งนี้ มีการเปิดชั้นเรียนและสะท้อนผลร่วมกันจากทีมการศึกษาชั้นเรียนและผู้เชี่ยวชาญ เพื่อเป็นพื้นที่แห่งการเรียนรู้ร่วมกัน จำนวน 2 ชั้นเรียน ได้แก่
ชั้นเรียนระดับมัธยมศึกษาปีที่ 1 สถานการณ์ปัญหา “เราต้องใช้หลอดกี่อัน” โดยทีมการศึกษาชั้นเรียนจากโรงเรียนภูสิงห์ประชาเสริมวิทย์และทีมผู้เชี่ยวชาญ สอนโดยคุณครูนฤมล ใจหวัง
ชั้นเรียนระดับประถมศึกษาปีที่ 4 สถานการณ์ปัญหา “คิดให้ดี เลือกให้เป็น” โดยทีมการศึกษาชั้นเรียนจากโรงเรียนบ้านรุงสมบูรณ์และทีมผู้เชี่ยวชาญ สอนโดยคุณครูพนารักษ์ อินจำปา
ผู้เข้าร่วมอบรมได้พัฒนา Skill Set ที่สำคัญผ่านการอบรมเชิงปฏิบัติการด้านการวิจัยในวงจรการเรียนรู้ (Practice of Research Skills for Cycle of Learning) ทั้ง 3 ด้าน ได้แก่
Anticipation Skills หรือทักษะการคาดการณ์แนวคิดของนักเรียน โดย อาจารย์ ดร.วิภาพร สุทธิอัมพร ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.นิศากร บุญเสนา และอาจารย์คณิตา ปามุทา
Observation Skills หรือทักษะการสังเกตแนวคิดของนักเรียน โดย อาจารย์ ดร.อาริยา สุริยนต์ และอาจารย์ธิฎารัตน์ รุจิราวินิจฉัย
Reflection Skills หรือทักษะการสะท้อนผลแนวคิดของนักเรียน โดย ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.นฤมล ช่างศรี ผู้ช่วยศาสตราจารย์เขม เคนโคก ผู้ช่วยศาสตราจารย์ปิยะศักดิ์ ปักโคทานัง และอาจารย์ ดร.วีระศักดิ์ แก่นอ้วน
นอกจากนี้ ยังได้เปิดพื้นที่ให้แต่ละโรงเรียนนำเสนอผลการดำเนินงานภายใต้นวัตกรรมการศึกษาชั้นเรียนด้วยวิธีการแบบเปิด (TLSOA) เพื่อแลกเปลี่ยนและเรียนรู้ร่วมกัน ทั้งในด้านการบริหารจัดการ การจัดการเรียนรู้ และการดำเนินงานชุมชนการเรียนรู้ทางวิชาชีพ (Professional Learning Community: PLC) ในระดับโรงเรียน
จากการเปิดชั้นเรียน ครูในทีมการศึกษาชั้นเรียนโรงเรียนบ้านรุงสมบูรณ์ได้สะท้อนถึงช่องว่างจากการคาดการณ์แนวคิดของนักเรียนที่ยังไม่ครอบคลุม โดยกล่าวว่า “แนวคิดของนักเรียนที่เกิดขึ้นในวันนี้ มีที่ครูยังไม่ได้คิดถึง” ซึ่งสะท้อนให้เห็นถึงพื้นที่การเรียนรู้ที่ครูและทีมการศึกษาชั้นเรียนสามารถนำไปพัฒนาต่อยอดได้
ขณะที่ครูในทีมการศึกษาชั้นเรียนโรงเรียนภูสิงห์ประชาเสริมวิทย์ได้สะท้อนถึงการเปลี่ยนแปลงของบทบาทครูภายหลังการดำเนินงานภายใต้นวัตกรรม โดยกล่าวว่า “รู้สึกว่าตนเองพูดในชั้นเรียนน้อยลง” ซึ่งสะท้อนให้เห็นถึงบทบาทของครูที่เปลี่ยนจากผู้ถ่ายทอดความรู้มาเป็นผู้รับฟังและเรียนรู้ร่วมกับนักเรียน เปิดโอกาสให้นักเรียนได้แสดงแนวคิดและวิธีการแก้ปัญหาของตนเองมากยิ่งขึ้น
การดำเนินงานครั้งนี้เป็นการร่วมกันพัฒนาชั้นเรียนและชุมชนการเรียนรู้ทางวิชาชีพอย่างต่อเนื่อง และถือเป็นอีกก้าวสำคัญของการขับเคลื่อนนวัตกรรมการศึกษาชั้นเรียนด้วยวิธีการแบบเปิด (TLSOA) ในพื้นที่นวัตกรรมศรีสะเกษ ที่มุ่งพัฒนาศักยภาพครูผ่านการ Re-Skill, Up-Skill และ New Skill เพื่อยกระดับการจัดการเรียนรู้ STEM ที่เริ่มต้นจากสถานการณ์ปัญหาในชีวิตจริง ส่งเสริมให้นักเรียนสร้างองค์ความรู้และพัฒนาทักษะการคิดผ่านกระบวนการแก้ปัญหาในชั้นเรียน อันเป็นรากฐานสำคัญของการจัดการศึกษาที่มีคุณภาพสำหรับผู้เรียนทุกคนอย่างเท่าเทียม ซึ่งตอบสนองต่อเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน SDG4 การศึกษาที่มีคุณภาพ
ขณะเดียวกัน การเปิดชั้นเรียน การแลกเปลี่ยนเรียนรู้ร่วมกัน และการทำงานเพื่อพัฒนาวิชาชีพร่วมกันระหว่างผู้เชี่ยวชาญ นักวิจัย ผู้บริหาร และครูในโรงเรียนเครือข่าย ยังสะท้อนให้เห็นถึงพลังของความร่วมมือในการพัฒนาการศึกษา ที่ช่วยลดความเหลื่อมล้ำของโอกาสในการเรียนรู้ และสร้างเครือข่ายการพัฒนาวิชาชีพครูที่เข้มแข็ง เพื่อร่วมกันยกระดับคุณภาพการเรียนรู้ของนักเรียนในทุกพื้นที่ให้เติบโตอย่างต่อเนื่องและยั่งยืนต่อไปตามเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน SDG7 ลดความเหลื่อมล้ำ และ SDG17 ความร่วมมือเพื่อการพัฒนาที่ยั่งยืน